De Winterschilder – Louis Apol
In 1937 werd de nalatenschap van Louis Apol geveild in Den Haag. Wie was deze beroemde winterschilder, leerling van Hoppenbrouwers, bewonderd door Van Gogh, en veteraan van een Noordpoolexpeditie?
Lees verder...
Bruegel en de Belgische stripcultuur
Zet twee winterschilderijen naast elkaar, één Hollands en één Vlaams, en let niet op de huisjes, molens of torens langs de bevroren sloten, maar op de mensen. In het Hollandse tafereel schaatst een figuurtje meestal van je vandaan: klein, donker, met de rug naar de kijker, opgelost in de zilveren nevel van een weidse lucht.…
Sneeuw – Het wit van Bruegel, Avercamp en Schelfhout
Ergens in het noorden van Noorwegen, op een rotswand op het eiland Rødøy, kraste een van onze voorouders duizenden jaren geleden een figuur op twee lange latten, met een stok in de hand. Het is de eerste afbeelding van sneeuw die we kennen. Alhoewel: de sneeuw is niet afgebeeld, alleen de skiër. Maar zijn skilatten…
Andreas Schelfhout – Waarde en waardering
Schilders leven, dankzij hun werken, na hun dood voort. Dat geldt zeker voor Andreas Schelfhout (1787-1870) die ‘de grootvorst’ van de winterlandschappen genoemd werd. Naast Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862) wordt hij gezien als de belangrijkste vertegenwoordiger van het genre. Bij leven werd Schelfhout de hemel in geprezen en was hij, anders dan veel van zijn…
De verkeerde bril – Hollandse Romantiek
Wie in een museumzaal voor een 19e-eeuws winterlandschap blijft staan, voelt vaak een vertederde glimlach opkomen. Daar is het bevroren vaartje, daar zijn de schaatsers met hun rode sjaals, het dorp met de scheve torenspits, de hond die achter een slee aan rent. Gezellig, denkt men, en even later: ‘wel een beetje braaf’. Het is…
Vreemde ogen – De verwondering van buitenlanders
Voor de Hollander was schaatsen over bevroren water lange tijd vanzelfsprekend — een kind leerde het bijna voordat het kon lopen, en niemand keek ervan op. Wat voor ons de gewoonste zaak van de wereld was, was juist voor vreemdelingen verbazingwekkend. Als wij door hun ogen naar onze ijscultuur kijken, kunnen ook wij een glimp…
Kunstklimaat
Een winterschilderij is meer dan een fraai plaatje aan de muur. Het is een venster op een verdwenen wereld — en wie goed kijkt, ontdekt een verhaal dat veel meer vertelt dan je zo, op het eerste gezicht, zou verwachten. Dat verhaal begint onherroepelijk bij het weer. Tussen 1430 en het midden van de 19e…
Hilaire Vanbiervliet – De troostrijke Vlaamse Ardennen
Hoe houd je je ziel intact? Voor die vraag stond de jonge kunstenaar Hilaire Vanbiervliet in 1918, beschadigd tot in het diepst van zijn wezen, zoals iedereen die de loopgravenoorlog aan het IJzerfront had meegemaakt. Vier jaar lang bevochten Duitsers en Gealieerden elkaar op leven en dood, in een vastgeroest front langs het riviertje met…
Cornelis en Andries Vermeulen – Vader en zoon
Soms doe je tijdens een speurtocht een levensles op. Dat gebeurde me, toen ik onlangs op zoek ging naar de maker van dit ongesigneerde schilderij. Of je nou wetenschapper, rechercheur of kunstliefhebber bent… altijd kom je jezelf tegen als je iets onderzoekt. Het zijn je aannames, je vooroordelen en je tunnelvisies die het zicht belemmeren.…
Charles Rochussen – De Ramp van 1855
Normaal gesproken schilderde hij in zijn werkplaats romantische, behaaglijke winterlandschappen, historische taferelen of vrolijke schaatsers, maar nu wachtte hem de rauwe werkelijkheid van een nationale catastrofe. Charles Rochussen verliet die maartse ochtend van het jaar 1855 zijn veilige atelier in Amsterdam. Achter de gesloten deur liet hij de vertrouwde geur van terpentijn, de vette, ietwat…
De Rampschilder
Het kon vriezen en het kon dooien. De weersomstandigheden waren ronduit grillig toen Charles Rochussen op een maartse ochtend van het jaar 1855 zijn atelier aan het Amsterdamse Rokin verliet. Achter de gesloten deur liet hij de geur van terpentijn, de vette, ietwat zoete lucht van lijnolie, de aardse tonen van zijn pigmenten en de…
Jacques van Eck – Alle tijd
Jacques van Eck? De schilder is voor mij een grote onbekende, maar ik val gelijk voor zijn schilderijtje als dat aangeboden wordt op Marktplaats. Op het eerste gezicht lijkt het een beetje naïef geschilderd, maar als je er goed naar kijkt, zie je hoe kunstig de huizen aan weerszijden van de sloot en ook de…
Frederik Hendrik Kaemmerer – Het grote geschenk
Ik ben een raar verhaal op het spoor. En ik begin het alvast te vertellen, maar weet nu nog niet waar het eindigt…. Gisteren kocht ik via Marktplaats een schilderij, gemaakt op een schilderspalet. Ik vond het fraai, zelfs zo goed uitgewerkt dat ik me afvroeg of het wel écht geschilderd was. De dame die…
Albertus Jurardus van Prooijen – De vrolijke drinker
Het is een bijzonder schouwspel dat je niet vaak op 19e eeuwse Hollandse ijsgezichten zult aantreffen. Want meestal tonen die anonieme schaatsers, die je vanaf de rugzijde ziet, terwijl ze zwoegen in een onmetelijk en ijzig landschap onder een wijdse wolkenhemel. Albert Jurardus van Prooijen (1834-1898) maakt op dit schilderij de wereld juist klein.…
Een Victoriaans genie – Alexis de Leeuw
Ervaren kunsthandelaars weten het: niets verkoopt zo goed als een kunstenaar waar een waas van mysterie omheen hangt. “Hoewel Alexis de Leeuw, gezien de kwaliteit en omvang van zijn oeuvre, succesvol was, is over zijn leven vrijwel niets bekend…” lezen we op de website van de gerenommeerde Nederlandse kunsthandel ‘Simonis en Buunk’. Geheimzinnigdoenerij is kennelijk…
Leen van Vugt – eeuwenlang leren
Linksboven zien we een vlot geschilderd miniatuurtje van Leen van Vugt, een in 1952 in het Zuid-Hollandse Dordrecht geboren kunstenaar die vooral veel in zijn eigen stad, en soms in Zeeland, exposeert. Hij heeft zich met name toegelegd op het schilderen van stillevens (van bloemen), taferelen in het nabijgelegen natuurgebied de Biesbosch en vrolijke strandgezichten.…
Hollandse Romantiek – volkskunst
Winterschilderijen boeien me al sinds mijn jeugd. Nu ik ze ben gaan verzamelen, betreed ik een nieuwe wereld. Een universum met eigen spelregels. Ik kom in contact met verzamelaars. En met de ‘officiële kunstwereld’, die sterk de prijs van schilderijen benadrukt. ‘Prijs’ is een zeer modegevoelig criterium en menigmaal hangt die prijs af van de…
SPQREN – Vertellingen uit de Mijnstreek
Met een eerste sneeuwbui, op de avond van 27 november 1978, startte dat jaar een winter die later de boeken in zou gaan als een van de strengste van de twintigste eeuw. Op 31 december bedroeg de maximum temperatuur -10 graden. De dag daarna was het nog rustig winterweer, maar op 2 januari woedde er…
Een meesterwerk – Nicolaas Martinus Wijdoogen
Op dit klassieke wintergezicht springt de fantastische wolkenhemel, die tweederde van het doek beslaat, het meest in het oog. De schilder heeft de weeromslag magistraal weergegeven: onheilspellende, duistere wolken die van rechts opkomen, staan op het punt de blauwe lucht te verdringen. Datzelfde spel, tussen licht en donker, speelt zich op de ijsvloer en op…
De mengelmoes – Günter König
Kenners zien het in eén oogopslag: dit schilderij van de Duitse kunstenaar Günter König (1926-2007) vertoont onmiskenbaar de invloeden van de 19e eeuwse romantische Hollandse School. Van de schilder Koekkoek om precies te zijn. Deze Hollandse kunstenaar was in 1833 neergestreken in het Duitse Kleve, waar hij een eigen ‘Teekenacademie’ had opgericht. In het Nederrijnse…
Een Berlijnse romanticus – Cölestin Brügner
De winter van 1859 was niet opzienbarend koud. Het was, wat je noemt, een ‘normale’ winter. Toch vonden er, juist in die winter, twee spectaculaire gebeurtenissen plaats die een enorme betekenis hadden voor onze kijk op het leven. In een Parijs laboratorium bewees Louis Pasteur, met een experiment, dat ‘het leven’ niet zo maar spontaan…
Door en door katholiek – Gerard van der Heijden
Eeuwenlang werden de katholieken in ons land onderdrukt, maar halverwege de 19e eeuw kwam daar verandering in. De Grondwet van 1848 maakte de gelijkberechtiging van katholieken mogelijk. Nu ze hun geloof weer in de openbaarheid mochten belijden, leidde dat tot een ware hausse in de bouw van kerken en katholieke instellingen, zoals scholen, patronaten en…
Overlevingskunst
Ben eerlijk, tegenwoordig worden over de meest onzinnige onderwerpen speelfims, televisieseries of documentaires gemaakt. Vaak zijn het bedenksels die op een achternamiddag in elkaar geflanst lijken te zijn. Of ‘open deuren’ en sleurverhalen waarvan er niet dertien, maar honderd in een dozijn passen. Maar wie de werkelijkheid zelf, en niet allerlei hersenspinsels, als uitgangspunt neemt,…
De waardeloze blik
Hij was amper binnen of hij had zijn mening al klaar. “Ik heb niks met al dat gepriegel”, zei hij toen hij mijn winterschilderijen aan de muur zag hangen. De schaatsers, de koek-en-zopie tentjes, ingevroren scheepjes, windmolens en zelfs de besneeuwde knotwilgen langs de waterkant… alles irriteerde hem. Meer nog dan zijn afkeurende woorden, spraken…
Een reis door de wereld van list en bedrog
Het sfeervolle schilderij toont een besneeuwd bos en een rivier die daar vredig doorheen kronkelt. In de verte is een bijna ingesneeuwd huis zichtbaar. Het is het werk van een amateurschilder. Goed gemaakt, dat wel, en gesigneerd met het monogram ‘A.v.D.’. Het schilderij hangt bij ons thuis in de keuken, niet de plek waar je…
Kunst en koudwatervrees
Het oogt allemaal feeëriek en romantisch. Op een typisch Hollands ijsgezicht kunnen we genieten van een bevroren sloot of gracht, schaatsers die over het spiegelgladde ijs zwieren, een of meerdere molens aan de waterkant, besneeuwde knotwilgen die hun takken dramatisch naar de hemel uitstrekken en natuurlijk mag een koek-en-zopie tent niet ontbreken. Op sommige wintertaferelen…
Volkskunst en winterlandschappen
In opdracht van een vooraanstaande Antwerpse burger maakte de schilder Pieter Bruegel in 1565 ‘Jagers in de sneeuw’. Een revolutionair schilderij, want Bruegel werd daarmee de uitvinder van het genre van winterlandschappen. Bijzonder was ook dat hij op dit schilderij vooral het gewone volk toonde. Het genre werd mateloos populair in de Lage Landen. En…
B. Murray – Vervreemd
Ik heb nog nooit eerder van zijn naam gehoord. Wie de maker van dit winterschilderij is, is mij een raadsel. De kunstenaar signeert met de naam ‘B. Murray’ en daardoor rijst het vermoeden dat we met een Engelsman of Amerikaan van doen hebben. Op internet vind je spaarzame informatie over ‘B. Murray’. Zo lees ik…
De tweede Gouden Eeuw van de schilderkunst
Nergens is een signatuur te vinden. Wie het schilderij gemaakt heeft, is dus volstrekt onduidelijk. Het op dit doek afgebeelde kasteel biedt wel enig houvast en maakt duidelijk wie precies de inspiratiebron is geweest van de kunstenaar. Want exact dezelfde waterburcht zien we op ettelijke werken van de 19e eeuwse romanticus Barend Cornelis Koekkoek (1803-1862),…
De onvindbare maker
Sommige speurtochten lopen op niets uit. Zoals de zoektocht naar de maker van dit schilderij. Toen ik het schilderij voor het eerst zag, was ik er gelijk door gecharmeerd. Het oogt als een naïeve of expressionistische variant op het werk van Anton Pieck. Woest en lieflijk tegelijkertijd. Onduidelijk is of het door een heuse kunstenaar…
Ode – Arie Herkelman
Je koopt een bijzonder schilderij bij een veilinghuis. Het is geen Rembrandt, het is geen Van Gogh. Van wie dan wel? Er staat een moeilijk leesbare naam onder en pas als het kunstwerk thuis bezorgd wordt, kun je de signatuur ontcijferen. Van een voor jou totaal onbekend medemens. Het krijgt een ereplaats in de huiskamer.…
Johannes Brolsma – Toren
We voelen ons direct ‘thuis’ bij het zien van het bovenste kunstwerk. Het is een vertrouwd Hollands ijsgezicht met een bevroren rivier, een vastgevroren boot, schaatsers op het ijs, een koek-en-zopietent en in de verte windmolens onder een fraaie wolkenhemel die tweederde van het doek beslaat. De maker van dit werk, Johannes Brolsma (1909-1990) die…
Willem van Roon – De reikwijdte van de meester
Twee schilderijen van de Haagse kunstschilder Willem van Roon (1900-1972). Het bovenste oogt in eerste instantie als een klassiek ijsgezicht, waarop we schaatsers over het bevroren Amsterdamse IJ zien zwieren. Toch is het vooral de fraaie Hollandse wolkenhemel, die tweederde van het doek beslaat, die alle aandacht opeist. Van Roon schilderde, in navolging van zijn…
Cornelis Kortleven – Huis-tuin-en-keuken-nijverheid
Mijn keuken is, met alle kookdampen, de slechtste plaats om een schilderij op te hangen. Maar wonderlijk genoeg hangt dit schilderij, geschilderd op een ronde plank, daar precies op zijn plek. Het is door een amateur geschilderd. Het mag geen naam hebben, maar omdat die er wel degelijk op staat, wil ik weten van wie…
Cornelis Gerrit Verburgh – Kijken is een kunst
In het begin van de 19e eeuw, tijdens de hoogtijdagen van de Romantiek dus, werd het schilderen in de buitenlucht populair. De grootmeester van het landschapsgenre, Koekkoek, vond dat je nergens anders dan buiten in de bossen, langs rivieren onder de wolkenhemel je inspiratie kon vinden. “De natuur is het perfecte schilderij”, hield hij zijn…
Henry O’Brien – Watson, I presume?
Onlangs kocht ik op een veiling, voor niet meer dan 21 euro, twee prachtige, oude waterverfschilderijen. Daar begon het mee. In eerste instantie was onduidelijk wie ze gemaakt had, maar toen ze per post bij mij thuis arriveerden, ontdekte ik op een van beide schilderijen de naam van de kunstenaar ‘H. O’Brien’. Daarnaast stond het…
Een Nederlandse Turner?
Toen ik net met mijn verzameling van winterschilderijen begonnen was, kocht ik alles wat los en vast zat. Want ik vond het allemaal even mooi en had nagenoeg geen verstand van dit genre. Eén van de impulsieve online aankopen uit die tijd hangt nu al jarenlang in de hal van ons huis. Het is een…
Hoppenbrouwers – Mijlpalen
De kunstwerken van Johannes Franciscus Hoppenbrouwers (1819-1866) zijn zeer geliefd. De schilderijen van deze leerling van de beroemde romanticus Schelfhout, kan men bewonderen in het Rijksmuseum, het Stedelijk Museum Amsterdam, het Teylers Museum, het Gemeentemuseum Den Haag, in Boijmans Van Beuningen en zelfs in het Metropolitan Museum te New York. Hoppenbrouwers schilderde aanvankelijk vooral romantische winter- en zomerlandschappen. De compositie, stoffage en…
Anthonie Waldorp – Oranje boven?
Er was geen ontkomen aan. Het kind moést wel kunstenaar worden. Want wie wordt er nu, omringd door de grootste kunstwerken, in een heus museum geboren? In 1803 kwam Anthonie Waldorp in Huis ten Bosch ter wereld. De imposante stadhouderlijke residentie was na de verdrijving van de Oranjes door de Franse revolutionairen omgetoverd in een…
H. Zeilmaker – Een oer-Hollandse potpourri
Dit schilderij, in het begin van de 20ste eeuw door H. Zeilmaker (1888-1965) gemaakt, is in veel opzichten een eerbetoon aan de schilders van de 19e eeuwse ijsgezichten. Alle elementen van een oer-Hollands winterlandschap zien we op dit kunstwerk terug. Neem nou de lage horizon. Conform de tradities van de ‘Hollandse School’ wordt ook op…
Jan Wouters – de schilder van glas
We zien twee mensen vanaf de rugzijde die, omringd door duistere bomen, moeizaam door de sneeuw ploeteren. Het spel tussen licht en donker levert een verstild, maar contrastrijk totaalbeeld op. Vlamingen schilderen veelal sneeuwlandschappen, maar toch oogt dit schilderij van de Belgische tekenaar, kunstschilder en glazenier Jan Wouters (1908-2001) on-Vlaams. Het doet eerder denken aan…
Leren van de Meester
Als je een nog niet volleerde schilder bent, is het wijs het werk van je leermeester te kopiëren. Al doende kun je je dan in het vak bekwamen. Dit kunstwerk is een goed geslaagde kopie van een klein schilderijtje dat de beroemde winterschilder Schelfhout in 1859 maakte. Even iets meer over het origineel. Tot 1993…
J.L. Verbrugge – Tweede jeugd
Minutenlang. Ik stond een keer in een oude kerk gebiologeerd te kijken hoe een restaurator, beetje bij beetje, een oude wandschildering uit de Middeleeuwen opknapte. Met een mini-penseeltje kwamen de vroegere kleuren weer tevoorschijn. Ik had eigenlijk geen tijd. Leidde een groep op een rondreis langs oude, Europese universiteiten. Boeiend en inspirerend werk, dat wel.…
De meester van ‘het Avondrood’
Het is ongesigneerd, dus weten we niet wie dit stemmige schilderijtje heeft gemaakt. In het midden zien we een eenzame schaatser – hij draagt een kniebroek van rond 1890 – en staat op ijzers die in die tijd met riemen onder het schoeisel werden bevestigd. Rechts van hem eist een vervallen romaans bouwwerk alle aandacht…
Ger van Reede – Man van twee werelden
Alsof het gewoonste zaak van de wereld is. In de biografie van de Rotterdamse kunstschilder Ger van Reede (1929-1998) lezen we deze merkwaardige zin: “Hij bracht als kind de oorlogsjaren door op het platteland van Groningen, wat hem zeker geïnspireerd heeft tot het volgen van de Academie van Beeldende Kunsten te Rotterdam.” Je zou toch…
H. van Elshout – De verdwaalde trojka
Als je een schilderij koopt, weet je vaak niet precies wat je in huis haalt. Het was een intuïtieve aankoop, dit winterse tafereel met prachtig uitgevoerde bomen en de voorbijrazende arrenslee. Het sprak me gelijk aan. En toen ik zag dat het gemaakt was door ‘H. Van Elshout’ was ik helemaal verkocht. Deze schilder heeft…
Cornelis van der Linden – Een karakter
Ik weet niet hoe lang ze er over nagedacht hebben. Maar op een gegeven moment besloot het hoogbejaarde echtpaar het erfstuk te verkopen. In hun kleine Eindhovense flatje nam het schilderij een halve muur in beslag. Omdat het kunstwerk door een verre voorvader, ergens in de 19e eeuw gemaakt was, konden ze er echter moeilijk…
Conradijn Cunaeus – Uitglijder
Een uitstapje naar een ander genre? Want van Conradijn Cunaeus (1828-1895) zijn eigenlijk geen winterlandschappen bekend. Hij vergaarde roem met portretten van dieren en dan vooral honden. En een enkele keer maakte hij een zomers landschapje. We zien hier dus een uniek werkje van de man, een pentekening van schaatsers op het ijs. Was het…
Gezienus Nijland – verzamelwoede
Er zijn veel ongeschreven verhalen en dat is zonde. Want onbekend maakt onbemind. Zo stond hier tot voor kort een groot winterlandschap op zolder, ooit gemaakt door een amateurschilder. Rechtsonder schreef hij zijn naam, Gezienus Nijland, iemand waarover ik lange tijd nagenoeg niets aan de weet kon komen. Hij werd in geen enkel kunsthandboek genoemd…
“En dan is er koffie” – François ten Have
Ik ben aan de wandel met een Duitse professor. Zijn specialisatie? Wandelen. De man weet er alles van, of in ieder geval: bijna alles. Daarom wordt hij in Duitsland ‘de wandelpaus’ genoemd. Hij neemt me nu mee op pad. Vandaag beklimmen we de burchtheuvel die boven het Duitse universiteitsstadje Marburg uittorent. Ik kan hem op…
Moeders mooiste – H. Wessling alias ‘Jan Baks’
Ik dacht dat ik het schilderij van een man kocht. Zo werd het althans op de veilingsite aangeprezen, als een werk van H. Wesseling. Deze Hendrik Jan Wesseling (1881-1950) was een gerenommeerde schilder, bekend vanwege zijn vrije, impressionistische stijl. Werk van hem bevindt zich in het Frans Halsmuseum in Haarlem en dat wil wat zeggen.…
Joseph Hartogensis – Getekend leven
Er broeit iets in je en je voelt een diep verlangen om te scheppen. Je koopt schildergerei, het beste van het beste, om dat te uiten. Maar op de een of andere manier komt het allemaal niet zo goed uit de verf, hoezeer je je ook bekwaamt in de schilderkunst. Ligt het aan jezelf? Is…
Ver weg van de Grachtengordel
Je moet wel een erg grote passie voor schilderen hebben als je twee dagen voor je geplande executie je bewakers vereeuwigt. Hij kon het tekenen en schilderen nu eenmaal niet laten. Toen de Duitsers, in de nadagen van de Tweede Wereldoorlog, zijn verzetsgroep oprolden en hij en zijn kameraden in een boerenschuur in het Zeeuwse…
Toeval bestaat (niet)
Sommige schilderijen trotseren de eeuwen en blijven, lang na de dood van hun schepper, trouw het verhaal uitdragen dat de kunstenaar ooit met penseel wilde uitbeelden. Zo leeft menig geesteskind van een schilder een hele of halve eeuwigheid voort. Maar de tijd kan ook genadeloos hard zijn. Er zijn heel wat bossen, parken, gebouwen en…
Anton Pieck – De Nederlandse identiteit
“Zo’n zeven jaar geleden begon mijn zoektocht naar de Nederlandse identiteit. Daarbij werd ik geholpen door tal van lieve en wijze deskundigen. Ik had het voorrecht met veel mensen kennis te maken. Heel veel te zien, te horen en te proeven. Het was een prachtige ervaring waarvoor ik enorm dankbaar ben. Maar ‘de’ Nederlandse identiteit?…
De paardenkeuring – Otto Eerelman
In de tuin van ons ouderlijk huis stond een seringenboom die genadeloos gekapt werd toen wij verhuisden en nieuwe bewoners het huis betrokken. Zij hadden geen binding met de boom. En wisten niet dat mijn moeder het boompje ooit liefdevol geplant had. Dat hij elk jaar weer opnieuw in de maand mei bloeide en een…
Margriet Moyaert – De melancholieke muze
De verkoper wilde ervan af, dat was duidelijk. Want het winterschilderij werd op Marktplaats aangeboden onder de noemer: “Opruiming”. Iemand wilde het per se kwijt. Dus kocht ik het voor geen geld. Je wordt er inderdaad niet vrolijk van als je ernaar kijkt. Ik tenminste niet. Waarom heb ik het dan toch aangeschaft? Niet zozeer…
De Wetstein Pfister – De vierde man
Krimi’s zijn ongekend populair. Veel mensen vinden het kennelijk boeiend een boek te lezen, of een spannende film te zien, waarbij je in het kielzog van een rechercheur of een privé-detective een misdrijf oplost. Uiteraard zijn er lezers die, als ze halverwege het boek zijn, de laatste pagina bekijken om te zien wie de moordenaar…
Bertha en Bartha
Genieën zijn weliswaar bewonderenswaardige mensen, maar niet altijd even gemakkelijk in de omgang. Toen zuster Bertha van der Meer in 2001 overleed, schreef iemand in een condoleancebrief: “Ik heb zowel haar, als de kloosterlingen die het met haar wisten uit te houden, bewonderd.” Deze bijzonder getalenteerde kunstenares leefde al vanaf de oprichting in 1935 in…
Weldoeners
Wie de middelbare school met succes wil doorlopen, moet zo nu en dan voor de literatuurlijst een boek lezen. Veel scholieren maken er zich met een Jantje-van-Leiden van af en kiezen de dunst mogelijke boeken. Voor het vak Engels koos ik dus een piepklein en superdun werkje, waarvan ik de titel nog weet: ‘Sam Merit’.…
Origine
De hemel kleurt rood. Op veel van zijn schilderijen lijkt het alsof de voorbijgaande dag en de aankomende nacht in een bloederig duel verwikkeld zijn. De Duitse kunstenaar Günter König (1926-2007) was vooral door de zonsondergang gefascineerd, want vaak schilderde König winterse taferelen bij het vallen van de avond, met liefst veel tegenlicht van een…
Overlevingskunstenaar
Op 3 maart 1945 duiken ineens 55 Engelse middelzware bommenwerpers op boven Den Haag met de bedoeling het Haagse Bos te bestoken met brisantbommen. Daar liggen immers V-2 raketten opgeslagen waarmee de Duitsers onophoudelijk aanvallen uitvoeren op Londen. Door miscalculaties, menselijke fouten dus, komen de geallieerde bommen op de dichtbevolkte woonwijk Bezuidenhout terecht. 2250 Woningen…
Winter en Zomer in duel?
Een kwart eeuw geleden heb ik een zomers fantasielandschap geschilderd. Deze week vond ik het tijd voor een wintervariant van datzelfde landschap. In 1999 hing het zomerlandschap op de eerste (en ook enige) tentoonstelling van mijn schilderijen, hier in ons dorp. De plaatselijke huis-aan-huis krant besteedde in een piepklein kolommetje aandacht aan de expositie. De…
Valerius de Saedeleer – de tranen van Michelangelo
In 1902 werd in Brugge de grote tentoonstelling ‘Les Primitifs flamands et l’art ancien’ georganiseerd. Bijna 400 schilderijen, waaronder werken van Van Eyck, Van der Weyden, Bouts, Memling, Brueghel en Quinten Matsijs werden in het Groeningemuseum tentoongesteld. Nog nooit eerder waren zo veel Vlaamse schilderijen uit de 15e en de vroege 16e eeuw samen te…
Albertus Temming – Vlucht naar het verleden?
Albertus Temming (1942) is een van de belangrijkste, nog levende vertegenwoordigers van de oude, Nederlandse school van winterschilders. Alle klassieke componenten zijn op zijn werken aanwezig: molens, koek-en-zopie tenten met een vrolijk wapperende Nederlandse vlag in top, vastgevroren schuiten, knotwilgen, schaatsers en keuvelende mensen op het ijs. Zijn winterschilderijen zien er wel iets vriendelijker uit…
Zon en sneeuw
“Winter. Je ziet weer de bomen door het bos, en dit licht is geen licht maar inzicht: er is niets nieuws zonder de zon. En toch is ook de nacht niet uitzichtloos, zo lang er sneeuw ligt is het nooit volledig duister, nee, er is klaarte van een soort geloof dat het nooit helemaal…
Louis Apol – winterlandschap
In 1937 werd de nalatenschap van Louis Apol geveild in Den Haag. Wie was deze beroemde winterschilder, leerling van Hoppenbrouwers, bewonderd door Van Gogh, en veteraan van een Noordpoolexpeditie?
Liefde voor het vak – Anton Karssen
Ik weet niet wat Anton Karssen (1945-2019) wilde worden, maar het was in ieder geval geen ‘schilder’. Zijn oudste broer Aart, die op de Academie voor Beeldende Kunsten in Arnhem studeerde, bracht hem echter ertoe te gaan schilderen. Terwijl die kunstzinnig opgeleide broer zelf uiteindelijk cartograaf werd, koos de autodidact Anton Karssen voor het schildersvak,…
De weemoed schilder – Fred Arends
Ooit heette hij Fred Arends (1949), maar de tegenwoordig laat hij zich ‘Frederick Arends’ noemen. Ik begrijp waarom. Zijn klassiek aandoende kunstwerken, voornamelijk geschilderd in de stijl van de 19e eeuwse Hollandse School, vinden namelijk gretig aftrek in de Verenigde Staten. Marktbewust als hij is, noemt hij zich daarom ‘Frederick’. Dat klinkt in Angelsaksische landen…
De sprong in de tijd
Als je in de buurt van een oeroude ruïne geboren bent, kan je geluk niet op. Elke steen, verweerd en getekend door de tijd, spreekt dan tot je verbeelding. En daarom verzonnen wij, mijn vriendjes en ik, terwijl we bij de slotgracht van het oude kasteel van Schaesberg stonden, onze ridderverhalen die we vervolgens langs…
Voetsporen
Het is eigenlijk ongepast, het naschilderen van het werk van een ander. Maar drie dagen geleden ben ik er toch mee begonnen. Vandaag heb ik er de laatste hand aan gelegd. ‘Mijn’ schilderij is een tamelijk exacte kopie van een prachtig maar piepklein aquarelletje waarvan de kleuren mettertijd vervaagd zijn. Het tweehonderd jaar oude werkje…
Leenhof en de slee
Lang voordat er mensen op onze planeet rondliepen was er al sneeuw. Wit en onbetreden, rustig wachtend op de eerste menselijke voetstappen. Vanaf het moment dat wij ons op aarde vertoonden en elkaar rond kampvuren verhalen begonnen te vertellen, spreekt sneeuw tot de verbeelding. Sinds mensenheugenis dus. Sneeuw is eeuwig en altijd zichzelf. Het doet…
Bij nacht en ontij
Als ik op het station van Houthem-St. Gerlach uit de trein stap, is het al donker. Moederziel alleen loop ik door de verlaten straten die schaars verlicht worden door straatlantaarns. Hier en daar liggen nog de droeve restanten van de sneeuwbuien die vanochtend over het land getrokken zijn. Ze hebben het wegverkeer zodanig ontregeld dat…
Armin Stern – Geaarde kunst
Thomas Mann, David Ben Goerion, Albert Einstein, Max Brod, Franz Werfel. Ooit was hij een gevierd kunstenaar, niet alleen geliefd bij kunstminnaars, maar vooral ook bij de Groten der Aarde, die zich door hem graag lieten zich portretteren. Zijn werken hingen destijds in talrijke Duitse musea, in Dessau, Frankfurt en Kassel. Totdat in 1933 de…
Robert Braginsky – Geluksmoment
Ruige berglandschappen, donkere wouden bij een ondergaande zon, woest stromende beken, diepe ravijnen en onheilspellende avondluchten… De Russische schilders Ivan Shishkin, Valentin Serov, Aleksej Savrasov, Fyodor Vasiliev en Ylius Clever waren de grootmeesters van het genre. En juist deze landschapsschilders zijn de grote helden van de maker van dit schilderij, Robert Braginsky (1987). Ook nu…
François Taelemans – Champs Elysees
Het is feest in Anderlecht. Honderden mensen lopen uit om de winnaar te huldigen. Want zojuist is de eerste Belgische duif, die aan de grote duivensportwedstrijd van Rome heeft deelgenomen, thuisgekomen. De eigenaars, de gebroeders Reij, nemen een staande ovatie in ontvangst en op het plein van Anderlecht wordt zelfs een volksbal georganiseerd. Mensen dansen…
De bonte wereld van Radi Nedelchev
Radi Nedelchev was vijftien toen hij ruzie kreeg met zijn vader. De man was houthakker en ergerde zich groen en geel aan zijn zoon, die – als het maar even kon – zat te tekenen. Onophoudelijk, bijna manisch. Op die manier had Radi inmiddels zowat alle huizen, schoorstenen, schuren, huifkarren, paarden, koeien en mensen van…
Van den Abeele – Romantiek en realiteit
Een winterschilderij, gesigneerd door D. van den Abeele, dat een weldadige rust en vrede uitademt. Het is gebaseerd op een werk van de 19e eeuwse topschilder Koekkoek (1803-1862). Links voert een ruiter een gesprek met een passant. De hond met zijn kwispelende staart wacht geduldig af tot beiden uitgepraat zijn. En op de bevroren slotgracht van…
Jan Swijser – De man die terugkwam
Een lage horizon met Hollandse luchten, schaatsers, keuvelende mensen, een uitgestrekte ijsvlakte, een windmolen, een boerderij geflankeerd door een besneeuwde hooimijt, knotwilgen en een ingevroren bootje. Een klassiek Hollands winterlandschap dat bijna alle ingrediënten van het genre toont. De maker, Jan Swijser (1835–1912), heeft het in de beste Hollandse traditie in 1893 geschilderd, precies drie…
Bomen over zuiverheid – Filitov
Zomer, winter, herfst of lente. Ongeacht het seizoen en het weer buiten, is dit het schilderij waar de meeste bezoekers van ons huis direct verliefd op worden. Ik kan me zelfs herinneren dat iemand tranen in zijn ogen kreeg, toen hij het zag hangen. Het besneeuwde berkenbos deed hem denken aan de tijd dat hij…
De Smet – een Gentse schildersfamilie
Een a-typisch winterlandschap dat, op het eerste gezicht misschien ‘Hollands’ oogt, maar waarvan je duidelijk kunt aflezen dat het niet van Noord-Nederlandse oorsprong kan zijn. Waaraan je dat kunt zien? In de eerste plaats is de horizon te hoog geplaatst, ongeveer op de helft van het paneel. De meeste Hollandse ijsgezichten benadrukken de grootsheid van…
Hilaire Vanbiervliet – Sneeuwlandschap in Vlaanderen
De Vlaming Hilaire Vanbiervliet (1890-1981) is voor kunstkenners lastig te duiden. Schilderde hij impressionistisch of juist expressionistisch? Of werd hij beïnvloed door het symbolisme? Of wellicht het kubisme? Vanbiervliet onttrekt zich aan die merkwaardige aandrang om schilders, en misschien wel mensen in het algemeen, in een hokje te plaatsen. Zijn kunstwerken passen niet zozeer in…
Jan Kelderman – Bedrieglijk echt
In eerste instantie was ik van het schilderij gecharmeerd. De vlotte penseelstreken en het expressief kleurgebruik lieten zien dat hier een vaardige hand aan het werk was geweest. Er waren meer mensen van zijn schilderijen gecharmeerd. Toen ik me, na de aankoop, ietsje meer verdiepte in de achtergrond van de maker, las ik dat de…
Jac Bekers – De glazenwasser
Winston Churchill, koningin Wilhelmina en godbetert ook Adolf Hitler waren fanatieke schilders. En hun schilderijen zijn inmiddels een fortuin waard. Maar toch ben ik blij dat ik een schilderij aan de wand heb hangen van de nagenoeg onbekende Jac Bekers (1944-2016). Hij was, bij leven, glazenwasser. Vanaf zijn zestiende maakte Jac in Breda en wijde…
Het witte paard van Eerelman
Ik keek door het raam en zag de tv van onze overburen. Wat zij precies op het scherm zagen, weet ik nog steeds niet. Daarvoor was de afstand te groot. Maar mij viel wel op hoeveel beeldwisselingen er waren. Binnen tien seconden kreeg je minstens 15 ‘shots’ te zien die zich, op deze afstand, voordeden…
Hilaire Vanbiervliet – Visioen
Hilaire Vanbiervliet (1890-1981) trad al van jongsaf buiten de gebaande paden. Afkomstig uit de gegoede burgerij van zijn geboorteplaats Kortrijk, bezocht hij als kind vaak de arme wijken van de stad. Later in zijn leven toonde hij in zijn werken de schrijnende armoede die hij daar was tegengekomen. Op die schilderijen, gebaseerd op zijn jeugdherinneringen,…
Pieter Johannes van Tol – Drenthe in huis
Pieter Johannes van Tol (1899-1985) was autodidact, een kunstopleiding zat er voor hem niet in. Zijn familie stond niet achter zijn artistieke keuze, zij waren tuinders in Boskoop en wilden dat ook hij in de tuinderij zou werken. Maar Van Tol volgde zijn roeping en trok naar Den Haag. Daar moest hij van de verkoop…
Harry van Dongen – Plato in de polder
‘Ware liefde’, ‘eeuwige vriendschap’… Helaas weten we dat deze ‘ideaalbeelden’ vooral in feel good movies, zoals ‘Four weddings and a funeral’ en ’the Sound of Music’ bestaan. Toch spiegelen we vaak ons liefdesleven en onze vriendschappen hieraan. Dat kan voor menigeen, in de alledaagse werkelijkheid, een nogal ontnuchterende ervaring opleveren. Maar waarom koesteren we droombeelden?…
Staf Beerten – Zienswijze
Als je door de ogen van een kunsthandelaar naar een schilderij kijkt, is vaak de eerste vraag die opkomt: ‘wat brengt het op?’ Of: ‘wat doet het in de markt?’, waarmee trouwens het zelfde wordt bedoeld. Daarom word je, als je op internet informatie zoekt over specifieke schilders of schilderijen, eerst overstelpt met berichten over…
Lois Kapr – Amsterdam in de winter
Wat is ‘een gedicht’ precies? Onze docent Nederlands, Hylke Tromp, stelde de vraag aan de klas en zei er gelijk bij dat hij er zelf geen antwoord op kon geven. Sommige vragen zijn zo mooi dat het zonde is er een antwoord op te bedenken. Maar ik ben desondanks altijd naar het antwoord blijven zoeken. Wat…
Jan Giling – Final touch
De schilder noemt zich R. Vergeer. Soms ook Berkhout of Beekhout. Maar achter die namen gaat vermoedelijk Jan Giling schuil. In 1930 geboren in het Noord-Hollandse Berkhout.
Peter van Essel – Een filosofisch prachtmens
Peter van Essel (1939-2001) schilderde helemaal in de traditie van de 19e eeuwse Romantische School. Vooral landschapschilder B.C Koekkoek, die grossierde in de weergave van prachtige boompartijen, was zijn grote voorbeeld. Evenals Koekkoek toont ook Van Essel met grote voorliefde besneeuwde bomen in een winters landschap. Over Van Essel is tot dusverre nagenoeg niets bekend,…
Leo Pors – Drang naar perfectie
De meeste schilders leren tegenwoordig het vak op een Kunstacademie. Ooit was dat anders en gingen ze in de leer bij een gerenommeerde kunstschilder. Zo ging het niet bij Leo Pors (1952): “Het was 1984 toen onze kinderen met Sinterklaas een verfsetje kregen. Zo’n blikken doosje met van die blokjes waterverf erin. Op een regenachtige…
Franz Binjé – de ziener
Kunstkenners geven hoog van hem op: de spoorwegbeambte Franz Binjé (1835-1900) die ook wel “de beste amateurschilder die België ooit heeft voortgebracht” wordt genoemd. Vooral zijn schildersinstinct wordt geroemd. Want Franz had de gave dingen te zien die anderen over het hoofd zagen. Voor hem was kunst een spel met de werkelijkheid. Zijn vroegste werken…
Johan Windhorst – Puur
Er zijn schilders die moeilijk afstand kunnen doen van hun werk. Ze hechten zich aan het doek. Zo iemand was Johan Christoph Windhorst (1884–1970). Hij hoefde niet van zijn werk te leven. Want toen hij in 1917 zijn aandelen in het familiebedrijf verkocht, was hij een vermogend man en kon hij, vanaf dat moment, helemaal…
Herman Bogman – De kleur van stilte
Kun je iemand die alweer een tijdje geleden gestorven is opnieuw tot leven wekken? De krantenartikelen over de schilder Herman Bogman (1890-1975) zijn mij niet echt behulpzaam. Ze zijn doods. Vertellen iets over zijn geboorte- en sterfdatum, sommen de titels op van kunstwerken en tentoonstellingen in de verschillende steden van het land, vertellen welke buitenlanden…
Eef Pater – De Heilsoldaat
Halverwege de 19e eeuw keerde de elite zich af van de klassieke Hollandse winterlandschappen. Het was in kunstkringen gedaan met de reputatie van vermaarde romantische schilders Koekkoek, Schelfhout, Kruseman en Spohler. Deze ooit zo gevierde schilders raakten bij het Hof in Den Haag en de gegoede burgerij steeds meer uit de gratie. Veelzeggend is dat…
Winterschilder in de tropen
Een contrastrijk schilderij, gemaakt door een contrastrijke man. Gerard Nijland (1931) vertoefde veel in exotische buitenlanden, zoals in Nieuw-Caledonië en Oceanië waar de temperatuur gemiddeld genomen veel te hoog is voor ijsvorming. En mogelijk heeft hij in een van die tropische oorden dit typisch Hollandse schilderij gemaakt. Nijland schildert voornamelijk abstract. Zijn composities ogen heel…
Anthony Beek – zo blijkt
Jurriën M. Beek (1879-1965) was een begenadigde Nederlandse kunstschilder die, als kunsthandelaar, zijn eigen werk verkocht. Hij combineerde kennelijk een artistiek en een zakelijk talent. Hij schilderde landschappen, stillevens, portretten en zeegezichten en liet zich daarbij, naar eigen zeggen, inspireren door de 19e eeuwse landschapsschilder Koekkoek. Dat leverde bijzondere schilderijen op, waarbij hij de stijl…
Herman Hiensch – Schilderen met het mes op tafel
Hij wordt een van de ‘vaders’ van het expressionisme genoemd en veel schilders zijn in het voetspoor getreden van Vincent van Gogh. Toen ik, alweer een tijd geleden, het Van Gogh Museum bezocht, viel me op hoezeer zijn ‘Nederlandse’ schilderijen verschillen van de ‘Franse’. De somberheid die uit de noordelijke werken spreekt, staat in fel…
Geestrijke schoorstenen
Je moet er echt naar zoeken. Er zijn in ons land maar weinig schilderijen gemaakt die de winterse noden in beeld brengen. Deze aquarel doet dat wel. Aan de kleding van het kind te zien, is het werkje gemaakt aan het eind van de 18e eeuw. Een jongetje sleept een takkenbos achter zich aan die,…
Adrianus Petrus Hendrikus Wilbers – de Kleine IJstijd is voorbij
Dit schilderij heet ‘Huisje en boot aan een bevroren plas op een donkere winterdag, 1852’. Een titel die het kunstwerk waarschijnlijk lang nadat het gemaakt werd heeft gekregen. Want toen ik het schilderijtje schoonmaakte — en de bruine nicotine-aanslag verwijderde — bleek er een fraai Rembrandtesk tafereel tevoorschijn te komen. Een mooi spel van licht…
Armoe troef
Ik heb me er zelf ook vaak schuldig aan gemaakt. Vakantiekiekjes maken van oude huizen, met name in Frankrijk, die op het punt van omvallen staan. Vanwege het romantische effect. Toen ikzelf voor het eerst op huizenjacht ging, maakte ik dus prachtige foto’s van schilderachtige en bouwvallige huizen die ik thuis vol trots liet zien.…
Schwarzwalder Kirsch met slagroom
In de Britse stad Leicester woont een grote, oorspronkelijk uit India afkomstige gemeenschap. Ik ging er naartoe om het jaarlijkse Diwali-feest van de Hindoes mee te maken, een spectaculaire gebeurtenis waarbij de straten van de stad feestelijk met kleurrijke lichtjes worden versierd. Het hotel aan de Belgrave Road, midden in de Aziatische wijk, werd door…
Walter Schüller – Mierzoet, kunst en kitsch
“Zoals de 17e en 18e eeuwse meesters is het hem gelukt een volkomen eigen stijl te ontwikkelen. Zeer herkenbaar en door zijn gevoelige penseelvoering heeft elk van zijn werken een zeer nadrukkelijke en eigen sfeer.” Zegt een kunstrecensent die er mogelijk verstand van heeft. Maar ik twijfel over zijn beoordelingsvermogen.. Is dit schilderij nou kunst…
Louis Wilhelm Bernhard Eckermann – De verdwaalde Duitser
Louis Wilhelm Bernhard Eckermann (1879-1915) schilderde dit winterlandschap in de stijl van de befaamde Düsseldorfer Schule, een Duitse Kunstacademie waar menig docent zich liet inspireren door de Hollandse meesters uit de 17e eeuw. Düsseldorf was omstreeks 1900 een magneet voor jonge schilders uit heel Europa. De Königlich-Preußische Kunstakademie had in de 19e een internationale reputatie…
Typisch Hollands – made in Germany
Toen ik voor het eerst Amerika bezocht, werd ik uitgenodigd bij een Amerikaanse wetenschapper thuis. Tot mijn grote verbazing hing er een Hollands winterlandschap naast Delfts blauwe tegels aan de muur. Hij was verbaasd van mij te horen dat het in Nederland amper hard vroor en dat niet alle Hollanders volleerde schaatsers waren. Achter dit…
Hendrik Otto van Thol – Een man van smaak
Laat ons eens door de ogen van een tijdgenoot naar de schilder van dit wintergezicht kijken. Een krantenbericht in ‘Het nieuws van den dag’ uit 1902 biedt ons daartoe de gelegenheid. De verslaggever schrijft: “De vaderlandsche kunst onzer dagen heeft weer een droevig verlies geleden. De landschapschilder Hendrik Otto van Thol is ten gevolge van…
Janez Sedej – Voetstappen
Ver weg, in een dorp aan de voet van de Julische Alpen in het noorden van Slovenië, groeide een familie op waarvan de zonen allebei buitengewoon getalenteerd waren — maar op een manier die niet verder uit elkaar had kunnen liggen. De oudste, Maksim, werd hoogleraar, schilder én dichter. Een intellectuele reus die zijn leven…
Thuiskomst in Indië
Van de kunstenaar Eelco Veldhuijsen (1928-2006) is bijna niets bekend. Wel weten we dat hij aan de Academie Artibus in Utrecht is opgeleid en vele jaren in IJsselstein heeft gewoond en gewerkt. En dat hij in 1928 in de havenstad Semarang geboren is. In ‘Nederlandsch Indië’ dus. Gelukkig is er een portret van hem bewaard…
H. Kroon – Zonsondergang in de winter
“Voor het donker thuis komen!”, waarschuwden onze ouders ons. En wij maar hopen dat de zon nooit onder zou gaan. Zodat we eindeloos konden blijven sleeën en sneeuwballen gooien. Het schilderij hing bij ons aan de wand. Maar inmiddels is deze ‘winterse avondstemming’ van H. Kroon verhuisd naar het verre Bourgondië, naar een Belgische dichter…
The Selhorst sr. – Een vleugje weemoed
Als kind kwam ik vaak over de vloer bij mijn Indonesische vriendje Jimmy Dinsbach. Zijn vader was politieman, zelfs commissaris geloof ik. De man moest met zijn hele gezin hals-over-kop uit de jonge Republiek Indonesië vluchten, toen dat land zich losmaakte van Nederland. Hij had kennelijk aan de verkeerde kant gestaan. Jimmy’s oma liep in…
Piet Willequet – Droom en werkelijkheid
Aan elk schilderij kleeft een verhaal en elk verhaal prikkelt op zijn beurt de verbeelding. Wie een boek leest maakt eigenlijk een innerlijke reis. Door de woorden van de schrijver word je fantasie geprikkeld. Je verbeeldingskracht doet zijn werk, waardoor je jezelf kunt verplaatsen in de hoofdrolspelers, de avonturen die zij meemaken en de landschappen…
Jan Michiel Ruyten – de ontdekking van een verloren werk
IJs is verraderlijk, dat weet iedereen. Je hebt mensen die er doorheen zakken en verdrinken. Maar ik heb mijn leven aan het ijs te danken. En mijn moeder en mijn broers en zussen ook. Het vroor die winter dat het kraakte. Tjitske Rijpkema was een sterke boerenjongen, een grote rijzige vent die veel werk kon…
Herman Veger – De oervorm
Je ziet ze niet vaak in het Nederlandse landschap: torens die bekroond worden met een uivormige spits. Daarom oogt dit klassiek aandoende Hollandse winterschilderij, tóch ietwat exotisch. Het is geschilderd door Hermanus Johannes Veger (1910-1983), een navolger van de 19e eeuwse romanticus Kruseman. Meer over deze Kruseman: hij was een van oorsprong Nederlandse kunstenaar die echter het…
De Atlas
Het is geen romantisch tafereel, want de ‘ijspret’ is op deze aquarel helemaal naar de achtergrond verschoven. Daar zien we, in de verte, een enkele schaatser. Kennelijk wilde de schilder vooral de werkelijke situatie weergeven. Op de voorgrond maakt iemand (aan de vaten te zien een bierbrouwer?) ‘praktisch’ gebruik van het winterse weer. Hij schuift…
Romantiek ten top – navolger van Kruseman
Toen de beroemde 19e eeuwse kunstschilder Koekkoek zich in het Duitse Kleve vestigde, in het bosrijke en heuvelachtige gebied, vlak over de grens bij Arnhem, meldden zich veel leerlingen bij deze vermaarde romantische schilder. Want dat was hij: een echte romanticus die er bij zijn leerlingen op aandrong ‘de ziel’ van de natuur weer te…
Don’t look up
Dijkhuisjes, knotwilgen, molens, een spiegelende ijsvloer met daarop schaatsers en koek-en-zopie-tenten. Winterlandschappen, en dan vooral ijsgezichten, zijn een oeroud Hollands genre. Ze stralen doorgaans een sfeer van gemoedelijkheid en gezelligheid uit. En al honderden jaren hangen mensen deze genoeglijke en rustgevende landschappen aan de wand om daarmee een sfeer van weldadige rust in hun huis…
De goudeerlijke diamantbewerker
“Zijn wintergezichten zijn echt koud”, wordt van de schilderijen van Charles Leickert gezegd. Hij was een van oorsprong Belgische kunstenaar, gespecialiseerd in Hollandse landschappen. Als kind woonde Charles in Den Haag, waar zijn vader kamerdienaar was van de Koning Willem I. In 1839 ging hij in de leer bij de beroemdste van alle winterschilders, Andreas…
De avonden
Schilders en fotografen noemen dit moment ‘het gouden uur’ of ook wel ‘het magische uur’. Romantici gaan er helemaal van uit hun dak. Niets is zo mooi als een zonsondergang. Een magisch spel van kleur en licht, dat maar even duurt, bestrijkt de aarde. Je krijgt warm en goudkleurig licht te zien dat sneeuw en…
Steentje voor steentje
Voor mijn boekenlijst op de middelbare school heb ik ‘de muur’ gelezen, een dun (!) boekje van de Vlaamse schrijver Jos Vandeloo. Het verhaal gaat over een kantoorbediende die een hopeloos uitzicht heeft. Vanuit zijn raam kijkt hij uit op een stenen muur. Zijn gepensioneerde voorganger, die hem inwerkt, voorspelt hem dat hij ooit (uit…
Wil Huygen – het maatje van Rien Poortvliet
De boom op dit schilderij is een exemplaar die je in het wild nooit zult tegenkomen. Dat is maar goed ook, want hij staat voortdurend op omvallen. En wat de schilder precies boven de ingang van het huis op de eerste verdieping heeft willen afbeelden, zal wel voor eeuwig een raadsel blijven. Ook de weergave…
Verveling: een onderschat fenomeen
In één oogopslag is duidelijk dat dit geen Hollands winterlandschap kan zijn. De Kroaat Zeljko Seles (1954) heeft het geschilderd. Hij wordt tot een van de beste naïeve schilders van dit moment gerekend. Deze kunststroming ontstond in de vorige eeuw in het Kroatische dorpje Hlebine, waar boeren zich in de wintermaanden binnenshuis toelegden op handwerken.…
Een muurbloempje – in het spoor van Gijsbrecht Leytens
Voor veel kunstliefhebbers is de omlijsting van een schilderij amper van belang. Lijstenmakers krijgen daardoor zelden de waardering die ze eigenlijk verdienen. Dat gebrek aan erkenning leidt ertoe dat dit oeroude ambacht inmiddels met uitsterven wordt bedreigd. Net als andere ambachten trouwens, zoals smeden, betonvlechten, en het vakwerk van schoenmakers, emailleurs en glazeniers. In de…
Hellenberg Hubar – De vredelievende generaal
Je hebt kunstenaars die van elk schilderij een meesterwerk willen maken. Die voortdurend grenzen willen verleggen. Dit miniatuurtje is, ergens halverwege de 19e eeuw gemaakt door een bijzonder vaardige schilder die met een paar penseelstreken een fraai werkje aflevert. De naam van de maker staat er niet onder. Vond de schilder het niet de moeite…
Zeitgeist
Koukleumende schaatsers op het ijs, een juweeltje van een aquarel. Minuscuul, want het werkje meet maar 6 bij 12 cm. Iemand die op zo’n klein stukje papier zo veel kan uitbeelden moet een meester in zijn vak zijn. Dat was Jacobus van der Stok (1794-1864) absoluut. Hij was ook plagerig, waarmee hij het nageslacht, en…
Marguerite Arosa – de vrouw die Gauguin leerde schilderen
Duitsers kennen een haast mythische betekenis toe aan ‘het bos’. Voor een Fransman is dat ‘de zee’. Uit ‘la mer’ worden de wolken geboren. Zonder zee geen regen en hagel. Zonder zee geen sneeuw. “La mer m’a donné sa carte de visite pour me dire: je t’invite” …zong Georges Moustaki die als geen ander de…
Vertin, Springer, Eversen, Spohler of Rochussen? Of een Koekkoek?
Het is vervelend als een schilder zijn kunstwerk niet signeert. Want dan zadelt hij of zij het nageslacht op met een ware zoektocht naar de maker. Neem nou dit fraaie stadsgezicht. Wie het heeft gemaakt, is vooralsnog onduidelijk. De signatuur is praktisch verdwenen. Te oordelen naar de technische kwaliteit, ouderdom, onderwerpkeuze en schilderstijl komen, bij…
Het oefenstuk van J.B. Tom?
Het begon zoals zoveel kunstmiskopen beginnen: argeloos scrollend door een veilingsite, zonder groot plan, zonder hoge verwachtingen. Tussen het aanbod viel mijn oog op een winterlandschap: een bevroren rivier, schaatsers, een kerk in de verte. Aardig geschilderd, sfeervol, overtuigend genoeg om even te blijven hangen. De eigenaar had een overenthousiaste tekst geschreven. “In de hoek…
Leentje-buur
De verleiding is natuurlijk groot. Wanneer je in de twintigste eeuw een oeroud ogend schilderijtje wil maken, ga je leentje-buur spelen bij illustere voorgangers. Beide hedendaagse schilders, de een noemt zich ‘Bond’ en de andere ‘Raes’, zijn los van elkaar op het idee gekomen een specifiek fragment van het werk van een oude meester uit…
Charles Augustin Wauters, I presume?
Ik waardeer schilders die hun naam netjes onder hun kunstwerk zetten. Dat schept duidelijkheid en uiteindelijk hebben we daar allemaal behoefte aan. Voor een speurneus, zoals ik, is het ronduit vervelend als een schilder een janboel maakt van zijn handtekening. Helaas was Charles Augustin Wauters een regelrechte chaoot, althans zo deed hij zich voor. Waardoor…
Jules Eduard Mendes – de Sefardische schilder
Hij werd geboren aan de Amsterdamse Keizersgracht 739, een statig pand waarover een afzonderlijk verhaal is te schrijven. Maar wij pikken er specifiek één familie uit. Het grachtenhuis uit 1700, op het zuidelijke deel van de gracht, werd vanaf de 19e eeuw bewoond door de familie Mendes, telgen van een Sefardisch bankiersgeslacht dat al in…
In het kielzog van de meester – Louis Apol
Rond 1860 ontstond in de Nederlandse kunstwereld een groeiende afkeer tegen de traditionele romantische schilders. Die idealiseren het landschap, vond men, en grijpen in hun beeldtaal steeds weer terug op de schilderkunst van de Gouden Eeuw. Coryfeeën als Koekkoek, Schelfhout en Kruseman waren vanaf nu passé. Zij behoorden definitief tot het verleden. Daarmee werd een…
IJsmeester- Hendrik Manfried Haus
IJs schilderen is lastig, heel lastig. Dat komt door zijn natuurlijke eigenschappen. Het moet koud uitzien, hard, transparant en spiegelglad. En de hele bovenwereld — de mensen die erop schaatsen, de huisjes en bomen langs de kant en bovenal de hemel — moeten er geloofwaardig in weerspiegeld worden. Dit kleine schilderijtje geeft de essentie van…
Jaap Moody – Het eeuwige talent
Na zijn opleiding aan de Haagse Kunstacademie vertrok de jonge kunstschilder Jaap Moody (1924-2017) pal na de oorlog naar Amsterdam. Het was een bijzondere tijd: de Nederlandse economie krabbelde langzaam op en de binnenlandse kunstmarkt bood nog weinig perspectief. Het land was zuinig, voorzichtig, en kocht vooral vertrouwde kunst van gevestigde namen. Voor een jong…
Het schildersvak – Georges Fonteyn
Georges Fonteyn (1903-1984) was een waar natuurtalent die al op jonge leeftijd prestigieuze prijzen in de wacht sleepte. In de jaren twintig van de vorige eeuw kwam de jonge, Vlaamse kunstenaar tot wasdom. Het was een tijd van herstel van de gruweldaden van de Eerste Wereldoorlog, van reflectie maar ook van een sterk opkomend vitalisme.…
Een oeroude lijn
Albertus Temming (1942) is in Utrecht geboren, vlakbij het kwetsbare natuurgebied Amelisweerd. Na zijn opleiding aan de Kunstacademie ontwikkelde hij zich tot een realistisch kunstenaar. Hij werd bekend vanwege zijn landschappen, maar vooral zijn wintertaferelen zijn, ook internationaal, zeer gewild. Zij sluiten nauw aan bij de eeuwenoude ‘Hollandse’ traditie van winterschilderijen die vanaf de zeventiende…
Anton Karssen – het DNA van een kunstschilder
Een prachtig wintergezicht bij ondergaande zon, geschilderd door Anton Karssen (1945–2019), met niet alleen op de voorgrond, maar ook op de achtergrond prachtige Anton Pieck-achtige taferelen. Het schilderij vertelt niet één, maar vele verhalen tegelijkertijd. We tellen in het totaal drie dartele hondjes, zien verderop sneeuwballen gooiende kinderen, in het midden van het schilderij een…
Henk Poeder – De schildersfamilie
Die context wordt trouwens door zijn oom Jeni Poeder (de broer van zijn vader) prachtig beschreven in dit gedicht, gewijd aan opa Hendrik: “Als kind heb ik veel op de vloer gespeeld de vloer van de werkplaats van vader en nooit heb ik mij een seconde verveeld op die vloer van die werkplaats van…
Herman Veger – To be or not to be
Laatst hoorde ik een schrijfster vertellen, dat ze er moeite mee had dat er zo weinig over haar vader te vinden was op internet. Hij was bij leven een spraakmakende man, vertelde ze, maar helaas in de vorige eeuw overleden, net voordat het internet-tijdperk aanbrak. Het voelde voor haar alsof hij nooit bestaan had. Schilders,…
Van Ostade – een kleurrijke kopiist
Het Rijksmuseum hangt er vol van en toeristen uit de hele wereld kunnen er geen genoeg van krijgen. Van de ‘Hollandse’ portretten, stillevens, zeegezichten en ook winterlandschappen uit de 17e eeuw. Roem is niet van alle tijden, zo blijkt ook nu maar weer. Want onze grootmeesters uit de Gouden Eeuw werden pas in de 19e…
Lois Kapr – De geest van de meester
Vlak voor de deur van huisnummer 69 aan de Oudezijds Voorburgwal zet de jonge schilder Lois Kapr (1922-2007) zijn schildersezel neer en begint te schilderen. Hij kan dat onbelemmerd doen, want er is weinig verkeer op straat. Dat heeft twee redenen: het heeft zojuist gesneeuwd en de hele stad Amsterdam, de daken, de bruggen, de…
De Sprookjesfabriek -Joseph Brocken
Ook een genie moet elke dag eten. Joseph Brocken (1917-1994) was een homo universalis, een alleskunner: uitvinder, schoenontwerper, illustrator, musicus, restaurator en leermeester. Maar zijn gezin moest onderhouden worden, en de 20e-eeuwse kunstmarkt had weinig op met de romantische traditie waarin hij excelleerde. Dus paste Brocken zich aan met een handige commerciële strategie. Hij produceerde…
Zen en de kunst van criminelen
Ik heb een ‘crimineel’ aan de muur hangen, zo blijkt. Hoe ik dat weet? Heel eenvoudig, ik heb uitgezocht wie de persoon is die het schilderij gemaakt heeft. Rechtsonder het kunstwerk heeft hij zijn naam geschreven: ‘Koos Voogt’. In eerste instantie had ik nog nooit van de man gehoord. Daarom raadpleegde ik de website van…
Jacobus Hermanus Voogt – Op zijn best
Er zijn nogal wat schilderijen van deze man in omloop, waar de handtekening van een beroemde en vooral ‘dure’ kunstenaar onder staat. Jacobus Hermanus Voogt (1915-1984) was namelijk een vervalser. Zo staat hij in de officiële kunstwereld te boek. Eerlijk is eerlijk, vervalsers kunnen vaak prachtige werken maken. Deze twee werkjes van zijn hand bewijzen…
De immense invloed van Schelfhout
Craquelé is niet alleen problematisch voor schilderijen. Kijk maar op de website van ‘Schoonheidsinstituut 100% beauty’. Tot onze verbazing lezen we hier dat de hele mensheid last heeft van craquelé, zeker toen door de Corona-epidemie veel beauty salons noodgedwongen gesloten waren. “Iedereen heeft het nu over die craquelé lijntjes op de wangen en rond de…
Kunst én Kitsch – Jo Brocken
Een fraai schilderij van de Brabantse kunstschilder Joseph Brocken (1917-1994) die gefascineerd was door het spel van licht en donker. Jarenlang hield hij er in Kaatsheuvel een eigen kunstgalerie op na, waar hij zijn eigen werken verkocht. Toen Brocken overleed, is de galerie overgenomen door zijn dochter Toos. Ik sprak haar vanochtend telefonisch. Op die manier…
Onder eigen naam
Een winterlandschap gemaakt door ‘P. van Waasdijk’. Die naam staat althans rechtsonder het schilderij vermeld. Helaas is over een kunstenaar met die naam niets terug te vinden. Hoogstwaarschijnlijk is het dus een pseudoniem van een vaardige schilder. Want kenners zien gelijk dat het schilderij in feite door een bekwame navolger is gemaakt van de romantische…
Het ‘familielid’ – J. Borghout
De schilder ‘Jan Borghout’ heeft een heel eigen, kenmerkende stijl. Hij toont steevast fraaie winterlandschappen met bevroren sloten die links of rechts geflankeerd worden door schamele boerenhuizen, met daarachter hooimijten, molens en oeroude bomen. Zijn vakmanschap blijkt niet alleen uit de uitstekende composities, maar ook uit de fraaie en nauwkeurige afbeelding van schaatsende mensen op…
De ijskoude winter van 1947
Het was de heetste zomer sinds mensenheugenis, de zomer van 1947. Maar ook de winter was onvergetelijk. Talloze rivieren, het IJsselmeer en zelfs delen van de Noordzee waren bevroren. In Groot-Brittannië moesten Duitse krijgsgevangenen sneeuw ruimen. Er zijn foto’s bewaard gebleven met daarop nietige, dik ingepakte mannen met sneeuwruimers, scheppen en bezems die temidden van…
Frits Meijer – De gewiekste kunstenaar
Je hebt amateurfotografen die op vakantie duizend foto’s maken, waarvan er uiteindelijk altijd wel een briljant is. ‘A lucky shot’, letterlijk. Bij de veelschilder en massaproducent Frits Meijer is dat misschien ook het geval. De man moet inmiddels honderden schilderijen gemaakt hebben en ik vermoed dat er in heel wat Nederlandse en buitenlandse huiskamers werken…
Adolf Karelsen – Schuilnaam
Wie heet er nu Adolf? Je zou bijna vermoeden dat Adolf Karelsen, die op 23 maart 1935 in Amsterdam het levenslicht aanschouwde, vernoemd is naar een indertijd opkomende politicus in Duitsland. Maar dat is de grootste onzin. Adolf Karelsen komt namelijk uit een familie met Joodse roots. Zijn naam heeft hij te danken aan zijn…
René van den Mooter – Troost en verstilling
Behalve de marktprijs die zijn schilderijen opbrengen, weten we verrassend weinig over het reilen en zeilen van René van den Mooter (1924-1985). Met veel moeite vind ik uiteindelijk een recensie over zijn werk die de Vlaamse kunstcriticus, Karel De Dekker, ooit schreef. Daaruit maken we op dat Van dene Mooter met talrijke ere-medailles overladen werd…
Kijken vanuit verschillende invalshoeken
Ik zag een reclameboodschap op tv en telde voor de flauwekul de beeldwisselingen. In een halve minuut waren er dat dertig. Om de seconde kreeg je dus een ander (bewegend) beeld te zien. Niet alleen door de reclamewereld, maar ook door het hectische, alledaagse leven worden we overladen met een veelvoud aan impulsen. Ons werkelijkheidsbeeld…
Stolpersteine
Een schilderij van het vooroorlogse Amsterdam, gemaakt door Lois Kapr (1922-2007) die er het liefst met zijn schildersezel op uit trok als de stad onder een dikke sneeuwlaag bedolven lag. Het spel tussen licht en donker fascineerde hem mateloos. Hier kijken we uit op de Herengracht, terwijl we op achtergrond de torenspitsen van de ‘Krijtberg’…
Sporen op de achterzijde
Het is als bij oude huizen in binnensteden. Aan de voorkant zien ze er vaak goed onderhouden uit en vooral in de winkelstraten gaan de gevels met de tijd mee. Of worden ze ‘in hun oude staat’ hersteld. Hoe dan ook, de sporen van de tijd zijn daardoor weggewist. Waardoor het lastig wordt te zien…
Royalty – Pierre Tetar van Elven
Het was rond de jaarwisseling extreem koud in Parijs en toen Pierre Tetar van Elven (1828-1908) op 9 januari 1880 deze aquarel maakte, trad juist de dooi in. Het is een rustieke aquarel, die ons een aanblik biedt op de eglise Saint-Germain-l’Auxerrois, met op de voorgrond ‘eenvoudige mensen’ in klederdracht. Het zijn bedienden, keukenmeiden,…
Gotiek om bij weg te dromen – de erfenis van Kruseman
Was dit pure kitsch? Ik moest voor mijn werk in Yale zijn en toen ik door deze Amerikaanse universiteitsstad liep, viel mij op hoe veel van de gebouwen hier regelrechte kopieën waren van de oeroude universiteitsgebouwen in het Britse Oxford en Cambridge. Zo zag ik, tot mijn verbazing, een namaak-versie van het eerbiedwaardige King’s College,…
Arthur Royce Bradbury – Oorlog en vrede
Deze lieflijke scene van een besneeuwde landweg is geschilderd door de Engelse landschaps- en marineschilder Arthur Royce Bradbury (1892-1977). Op de achterkant van het doek staat de precieze plaats waar het kunstwerk is gemaakt, Sandbanks Poole in het Zuid-Engelse Dorset. Tegenwoordig wordt deze smalle, zanderige landtong die ongeveer anderhalve kilometer de zee insteekt, door de…
De teloorgang van het winterlandschap – Elite en volkskunst
Anders dan veel andere winterlandschappen oogt deze prent niet kleurrijk, maar ronduit saai. Hij ademt een sfeer van degelijkheid uit. Volksvermaak en spelplezier zijn letterlijk naar de achtergrond verschoven. Laten we de afbeelding, getekend rond 1810, desondanks nader aanschouwen. Want het tafereel wil ons iets vertellen — alleen niet op de toon waarop het Hollandse…
De hyperactieve monnik – Adriaan Terhell
Ik heb de man nooit ontmoet en ken hem niet persoonlijk. Maar één ding weet ik absoluut zeker, kijkend naar zijn levensloop en zijn enorme productie: in onze tijd zou de maker van dit schilderij, Adriaan Christiaan Willem Terhell (1863-1949), ADHD-medicatie hebben gehad. Hij zou voortdurend methylfenidaat, dexamfetamine of atomoxetine hebben moeten slikken om de…
Piet Arends – Leven in de Gouden Eeuw
Niet alleen de 19e-eeuwse schilders lieten zich inspireren door het werk van kunstenaars uit de Gouden Eeuw. Ook in de 20ste eeuw én in onze tijd worden er nog steeds ‘klassieke’ Hollandse winterlandschappen geschilderd. Neem de kunstschilder Piet Arends (1918–1986), die getrouwd was met Christine van Vlaardingen, een telg van een bekende kunstenaarsfamilie uit het…
Ferdinand de Prins – Winter en Herfst
Door velen wordt Pieter Bruegels ‘Jagers in de sneeuw’ gezien als het eerste ‘echte’ winterlandschap. En het blijft verbazen dat het tot 1565 moest duren voordat dit eerste grote winterschilderij gemaakt werd. Misschien was men, vóór die tijd, vooral afkerig van het winterseizoen met al zijn ongemakken? En was het voor de meeste mensen, niet…
Tocht der Tochten
4 Januari is een dag om in te lijsten. Want op die gedenkwaardige dag (in 1997) werd laatste ‘Alvestêdetocht’ verreden, de mythische 200 kilometer lange schaatstocht over Fries natuurijs. Meer dan 16.000 schaatsers stonden toentertijd op het ijs terwijl de rest van het land op zijn kop stond. Deze ‘Tocht der Tochten’ werd, officieel althans,…
Auguste Breugelmans – Sneeuw en ijs
Een impressionistisch prachtwerk van de Vlaamse landschapschilder Auguste Breugelmans (1869–1918), getiteld Moulin sous la neige en lever du jour. Een staakmolen in de sneeuw, bij het ochtendgloren De molen die Breugelmans schilderde, is nog steeds te zien in Sint-Pieters-Woluwe, een randgemeente van Brussel. Daar bracht Breugelmans ook zijn laatste levensjaren door. Op het eerste gezicht…
Anton van der Hoeven – Schimmen van voorbijgaande aard
De schilderijen van de Rotterdamse kunstenaar Anton van der Hoeven (1940) zijn qua detaillering ongeëvenaard. Neem nou deze twee verfijnde miniatuurtjes, die tot in de kleinste finesses zijn uitgewerkt. Alleen een kalligraferende Middeleeuwse monnik zouden dit minutieuze werk kunnen evenaren. Beide winterlandschappen zijn geschilderd in de oer-Hollandse traditie. Een traditie die teruggaat tot de Vlaamse…
Niet weg te denken
Het zijn echte blikvangers, vooral in de winter. Met hun duistere en grillige vormen inspireren knotwilgen al eeuwenlang schilders. Musea hangen vol met winter- en zomerlandschappen waarop karakteristieke knotwilgen afgebeeld staan. Ook Vincent van Gogh was door de boom gefascineerd. In het Brabantse Etten-Leur maakte hij vele tekeningen van de Leurseweg die indertijd omzoomd werd…
Op zoek naar de schilder ‘Jan Bos’
Als een kunstenaar zijn schilderij niet signeert, is het ‘a hell of a job’ om te achterhalen wie het gemaakt heeft. Maar ook als hij signeert met ‘Jan Bos’, is het zoeken naar een speld in een hooiberg. Want hoeveel Jannen Bos lopen er wel niet rond in Nederland? Om te beginnen zijn er momenteel…
Familiebezit – Alice in Wonderland?
Voor het eerst kijk ik achterop dit schilderij, haal daar een modern stuk karton weg en ontdek dat het op een koperen plaat geschilderd is. Met daarop een lakzegel van een oud adellijk geslacht. En zo beland ik op een ontdekkingsreis die me naar een Brits landgoed voert, naar de katoenplantages van Amerika, naar Hollywood…
Koek-en-zopie – een tijdmachine op het ijs
Schaatsers op het ijs, windmolens of dijkhuisjes langs de vaart, vooroverhangende knotwilgen met besneeuwde takken, dreigende wolkenluchten. Het zijn allemaal iconische beelden die bij een ‘echt’ Hollands wintertafereel horen. Toch maakt een koek-en-zopietent het beeld pas werkelijk compleet. Er is namelijk één element in het Nederlandse winterschilderij dat de eeuwen weerstaat zonder te veranderen. Niet…
In de trant – H. van Elshout
Klassieke winterlandschappen worden al sinds de 16e eeuw in onze contreien gemaakt. Het is een oeroude traditie, die in 1565 begon toen Pieter Bruegel het beroemde kunstwerk ‘De terugkeer van de jagers’ schilderde. Wie deze ‘oerknal’ van het Nederlandse wintergenre in levende lijve wil zien, moet daarvoor tegenwoordig 1150 kilometer reizen. Naar de Gemäldegalerie van…
In de voetsporen van Koekkoek en Klombeck
In 1565 vond een heuse oerknal plaats, in de schilderkunst dan. Sinds Pieter Bruegel in dat jaar het eerste winterlandschap schilderde, zijn in de daaropvolgende eeuwen honderden en nog eens honderden beroeps- en amateurschilders in zijn voetsporen getreden. En zo ontstond een compleet nieuw genre, dat almaar uitdijde. De Nederlandse winterlandschappen zijn uniek in de…
Figuranten onder het firmament – Jacob Jan Coenraad Spohler
Het waren de hoogtijdagen van de winterlandschappen. In de 19e eeuw zijn schilders als B.C. Koekkoek, Andreas Schelfhout, Charles Leickert en Jan Jacob Spohler grootheden. Ze zijn niet alleen in ons eigen land zeer gewild, maar verkopen ook in het buitenland veel van hun kunstwerken. Hun winterschilderijen, met daarop dichtgevroren rivieren, dreigende wolkenhemels, windmolens, koek…
De schaatser van Schelfhout – Elckelyc op schaatsen
Veel schilderijen, met name van landschappen, verruimen je blik. Net als de ramen van je huis bieden ze uitzicht op de wereld. Maar er zijn ook schilderijen die je vasthouden. Je tot inkeer brengen. Het was duidelijk een ‘mindere broeder’. Het kunstwerkje dat ik kocht, kon de vergelijking met mijn andere winterlandschappen niet doorstaan. Het…
De teloorgang van de winter
Op Oudejaarsavond van het jaar 2021 sneuvelde een record. Want nooit eerder, sinds het begin van de metingen, werd het op 31 december zo warm als juist die dag. En amper een paar dagen daarna werd alweer een record gebroken: het was nog niet eerder gebeurd, zei het KNMI, dat het zo vroeg in het…
De eeuwige kasteeltoren van Wayenstein – Rudolf Oldeman
Links een prachtige miniatuur van de schilderende dominee Rudolf Oldeman (1901-1982), een man over wie veel te vertellen valt. Maar laat ons voor de afwisseling, nu niet de biografische route volgen, maar de topografische. Want het bouwwerk dat Oldeman afbeeldt, de ronde toren in het midden, is een interessant fenomeen. Het is een icoon, een…
De neerwaartse kracht – Anton van der Hoeven
Anton van der Hoeven (die op Britse en Duitse websites merkwaardigerwijs Anton van den Hoeven wordt genoemd) werd in 1940 in Rotterdam geboren. Hij heeft daar de Kunstacademie doorlopen en kreeg daarna privélessen van de schilder Jan van Well (1937) die gespecialiseerd is in de weergave van fantastische wolkenluchten. Geheel in lijn met zijn…
De hemel op aarde
Geen rotspartijen, woest kolkende rivieren, bergketens, en imposante wouden. Hoe is het dan mogelijk dat de Hollandse landschapsschilderijen over de hele wereld zo’n grote reputatie hebben? Want niemand minder dan David Hockney, Turner, Constable, Monet, Manet, Liebermann, Whistler en andere beroemde schilders zeggen dat ze zich hebben laten inspireren door het Nederlandse landschap en de…
Johannes Gijsbert Vogel – De teloorgang van de Romantici in Nederland
Johannes Gijsbert Vogel (1828-1915) kon niet alleen goed schilderen, hij was ook welbespraakt. Dankzij hem werd de Nederlandse deelname aan de Wereldtentoonstelling in Wenen, in 1873, een groot succes. Door zijn toedoen kreeg de Nederlandse delegatie de mooiste locaties in Wenen toegewezen. Op innemende wijze had hij de Oostenrijkse organisatoren ingepalmd. Die hadden de Nederlanders…
Zwaar weer – Koning Winter in nood
Ooit was hij gevreesd, zo gevreesd zelfs dat de winter als personage werd neergezet: ‘Koning Winter’. Het winterseizoen was eeuwenlang een gesel voor de mensheid. De kou drong overal door, ook in de paleizen van adel en koningen. Open haarden en dicht tegen elkaar aanzitten boden enige soelaas. En natuurlijk dikke kleding. De zegswijze “Er…
Sneeuwkoningin Wilhelmina en Louis van Soest
Veel van zijn schilderijen zijn voor het grote publiek verborgen. Want nogal wat koninklijke huizen zijn van oudsher verzamelaars van zijn werk. En die bewaren hun schatten zorgvuldig achter gesloten deuren. Maar gelukkig zijn er ook musea waar men de bijzondere schilderijen van ‘de schilder van de sneeuw’ (zoals Louis van Soest ook wel genoemd…
Karel Klinkenberg – Stilte in de stad
Het was hem niet verheven genoeg. De kunstcriticus van ‘De Standaard’ berichtte op 17 oktober 1872: “Karel Klinkenberg is, door welke muze moge hij zelf weten, aangedreven geworden om eene eerzame Hollandsche dienstbode af te schilderen, die bezig is met het gewichtige en poëtische bedrijf van het straatschrobben.” Waren de kritieken op zijn ‘gewone’ en…
Spohler – een schildersfamilie
Het waren de hoogtijdagen van de winterlandschappen en in veel huiskamers hing wel ‘een wintertje’ aan de wand. In de 19e eeuw waren kunstenaars en publiek helemaal in de ban van dit genre, dat al ontstaan was in de ‘Gouden Eeuw’. De eeuw daarna, tussen 1700 en 1800, waren de winterlandschappen even uit de mode,…
De Kleine IJstijd – bittere kou & ijsvermaak
De winters konden extreem koud zijn tijdens de ‘Kleine IJstijd’, die ons land vanaf de Middeleeuwen tot 1850 in zijn greep had. Oogsten mislukten en de wijnbouw verdween voor lange tijd uit onze contreien. Toch was het niet alleen maar kommer en kwel. Er was ook ijsvermaak. Vanaf 1465 reist de Boheemse baron Rozmital, in…
Johannes Hessel Brolsma – De ontdekker van een meesterwerk
Verrassend oud, hij was al 27 jaar, vertrok Johannes Hessel Brolsma (1909-1990) vanuit zijn geboortestad Groningen naar Amsterdam, om daar een opleiding te volgen aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. Met name twee docenten van die academie, Albert Hemelman (1883-1951) en Jos Rovers (1893-1976), zouden grote invloed uitoefenen op zijn latere oeuvre. Bij de graficus,…
De leerschool – Alexis de Leeuw
Dit schilderij dateert uit 1869 en is gemaakt door de Belgische kunstenaar Alexis de Leeuw. De kwaliteit van zijn werken wordt in heel Europa nog steeds hoog aangeslagen. Zijn leven is een mysterie. Althans, zo wordt dat door menigeen in de kunsthandel beweerd. Maar is dat werkelijk zo? Wat weten we feitelijk over deze 19e…
Hilaire Vanbiervliet – sneeuw is vanzelfsprekend
Je hele lichaam gaat in je leven ettelijke keren op de schop. Voortdurend worden oude door nieuwe cellen vervangen. In zeven jaar tijd zijn zowat al je lichaamscellen vernieuwd. Je verandert dus waar je bij staat. Maar in dit schilderij ontdekte ik de kern van mijn wezen, het onveranderlijke deel. Het zijn grote woorden, ik…
Antonius Renardus Rietstap?
Toen ik als achttienjarige met een Interrailkaart door Griekenland reisde, viel me de slechte staat van onderhoud van de trein op. Alles was gammel en rammelde. Griekenland was prachtig, maar ook armoedig. De reizigers om ons heen waren vriendelijk, opgewekt en voorkomend. En een enkeling sprak hakkelend Duits of Engels en zo raakte ik in…
Wie zijn we zonder de winter?
‘Wie zijn we zonder de winter?’ Ik hou van alle seizoenen. Van de afwisseling. Daarom mis ik, steeds meer, de winter. Want ‘normale winters’ met vrieskou en sneeuw worden steeds schaarser. Winterlandschappen, schilderijtjes aan de muur, houden die herinnering springlevend. Ze zijn ooit geschilderd door kunstenaars die, net als ik, betoverd waren door het wit…