Peter van Essel (1939-2001) schilderde helemaal in de traditie van de 19e eeuwse Romantische School. Vooral landschapschilder B.C Koekkoek, die grossierde in de weergave van prachtige boompartijen, was zijn grote voorbeeld. Evenals Koekkoek toont ook Van Essel met grote voorliefde besneeuwde bomen in een winters landschap.
Over Van Essel is tot dusverre nagenoeg niets bekend, behalve dat hij in Apeldoorn woonde en werkte. Maar na lang zoeken en speuren, duikt dan eindelijk zijn naam op in het Nationaal Archief. In dat archief worden de interneringskaarten bewaard, die de Japanse bezetters vanaf 1942 in Nederlands-Indië bijhielden van Nederlandse gevangenen. Alleen die van regio Bandoeng, in het binnenland van Java, zijn bewaard gebleven. Op een van die kaarten staat te lezen: “Peter R. van Essel, leeftijd 3 jaar, Frans Halslaan 20 Bandoeng”. Het is het eerste levensteken van de man.
En gelijk een veelzeggende. Want in deze straat zal hij als kind gewoond hebben om vervolgens, in 1942, samen met zijn moeder geïnterneerd te worden in het vlakbij Bandoeng gelegen vrouwenkamp Tjihapit. Misschien had hij er geen weet van, maar de omstandigheden waren daar tijdens de Japanse bezetting, maar ook vlak daarna tijdens de zogenaamde Bersiap-periode, gruwelijk.
Hoe dan ook, wie zijn oeuvre aanschouwt, ziet het werk van een pure romanticus. Van iemand die zich uitstekend thuis lijkt te voelen in het koele Nederlandse klimaat, in de wereld van de 19e-eeuwse schilders van de Hollandse School.
Zijn eerste levensteken dook op, lang geleden in het Verre Oosten, een laatste vond ik vanochtend. Het is een In Memoriam, geschreven door een vriend op 19 oktober 2021: “In nagedachtenis van Peter van Essel, een talentvolle landschapsschilder en eigenzinnig filosofisch prachtmens.”
Het zal je maar gezegd zijn.
Naschrift:
Een schilderij leidt altijd een eigen leven en heeft al het een en ander beleefd voordat het in je huiskamer opduikt. Dat gebeurt ook met de werken van Peter van Essel. Achterop de lijst van een van de hier getoonde werken staat de naam van een eerdere eigenaar: ‘J. Houtwipper’. Die naam lijkt me hoogst zeldzaam, maar juist daardoor is het makkelijk te detecteren om wie het precies gaat.
Na wat zoekwerk kom ik uit bij ‘Jan Houtwipper’, tweelingbroer van Henk Houtwipper uit Heemskerk. Beiden hebben in 2019, zo lees ik in het Noord-Hollands Dagblad, een ridderorde ontvangen omdat ze gezamenlijk het uurwerk van de oude kerk van Heemskerk gerestaureerd hebben. Het schilderij zal dus, voordat het bij mij belandde, sinds 1991 bij Jan thuis hebben gehangen (want achter zijn naam staat dat jaartal).