Jacques van Eck? De schilder is voor mij een grote onbekende, maar ik val gelijk voor zijn schilderijtje als dat aangeboden wordt op Marktplaats. Op het eerste gezicht lijkt het een beetje naïef geschilderd, maar als je er goed naar kijkt, zie je hoe kunstig de huizen aan weerszijden van de sloot en ook de mensen op het ijs zijn weergegeven. Maar vooral het fraaie spel tussen licht en donker laat zien dat hier een zeer vaardige schildershand aan het werk is geweest.
De verkoper weet helaas weinig te vertellen over de schilder: “Ik zal het aan mijn zus vragen, want het komt uit een erfenis”, belooft hij mij per mail. Kennelijk woont die zus aan de andere kant van de wereld, want ik wacht inmiddels al wekenlang op een antwoord. Vooruitlopend op wat ik via deze route een keer aan de weet ga komen, ben ikzelf alvast op zoek gegaan naar informatie over de schilder.
Al snel ontdek ik dat er een bekende kunsthandel is die zijn werken verkoopt en zijn werken kennelijk hoog aanslaat.
En ik lees dat de schilder lid is (of was?) van de Kunstkring Henri Jonas in het Zuid-Limburgse Valkenburg. Via die aanknopingspunten achterhaal ik de volgende informatie:
Eigenlijk was Jacques van Eck (1939) van jongs af van plan schilder of edelsmid te worden. Om die reden ging hij na zijn middelbare school naar de Kunstacademie in Arnhem. Was het omdat hij geen brood zag in het kunstenaarsbestaan? Hoe dan ook, na afronding van zijn opleiding, besloot hij om op de Amsterdamse HTS een studie Mechanische Technologie te volgen. Iets heel anders dus en dat veranderde zijn levenspad ingrijpend, want hij toog bij techgigant IBM aan het werk. Pas 39 jaar later, na zijn pensionering dus, kon hij zich eindelijk volledig wijden aan zijn grootste passie: het maken van schilderijen.
Zelf beweert hij, dat de Romantische School uit de 19e eeuw hem het meeste inspireerde, vooral de werken van B.C. Koekkoek en Schelfhout. En hij zegt ook gecharmeerd te zijn van de schilderijen de impressionisten van de Haagse school, onder wie de gebroeders Maris, Van Borselen en Louis Apol.
Dat kan wel zo zijn, maar eigenlijk vertonen Van Ecks winterlandschappen grote overeenkomsten met het werk van de 17e eeuwse Haarlemse kunstenaar Nicolaes Molenaer (1628-1676). Deze Nicolaes, ook wel Klaes of Claes genoemd, schilderde merkwaardige winterlandschappen waarop we, vaak onder een donkere, dreigende hemel, vrolijke taferelen van schaatsers kunnen zien. Niet alleen is het contrast tussen licht en donker groot op zijn werken, maar ook het verschil tussen een onheilspellende atmosfeer en vrolijk ijsvermaak.
Jacques van Eck lijkt dus, meer nog dan een navolger van de 19e eeuwse kunstenaars van de Hollandse School, in het voetspoor te zijn getreden van de 17e eeuwer Nicolaes Molenaer. Ook hij werd, op zijn beurt, weer sterk beïnvloed door illustere voorgangers, onder wie Jan van Goyen (1596-1656) en later ook door zijn Haarlemse stadsgenoten Jacob van Ruisdael (1628-1682) en Van Ostade (1621-1649). Het waren met name deze Haarlemse schilders, maar ook hun stadgenoot Esaias van de Velde (1587-1630) die een belangrijke rol zouden spelen bij het ontwikkelen van zeer natuurgetrouwe winterlandschappen. Bijzonder was dat ze de winterse schoonheid van hun eigen omgeving daarbij als uitgangspunt namen.
In Zuid-Limburg schildert kennelijk iemand, meer dan 370 jaar later, nog steeds in de traditie die destijds in Haarlem, de broedplaats van het genre van de winterlandschappen, ontstond.
Naschrift:
Van Eck maakt op dit schilderij een ‘foutje’, iets wat zijn 17e en 19e eeuwse voorgangers beslist anders zouden hebben gedaan. Op het schilderij toont Van Eck ons talrijke mensen die zich goed lijken te vermaken, ondanks de dreigende wolkenlucht. Het schilderij oogt daardoor vrolijk en optimistisch. Maar in vorige eeuwen zou dit werk een allesbehalve vrolijke indruk op de toeschouwer maken, vanwege een luttel detail: uit de schoorstenen komt geen rook. Vroeger vond men dat een alarmerend signaal. De boodschap was immers: waar geen rook is, is geen vuur. Kortom, hier wordt bittere armoe geleden.