Wie de middelbare school met succes wil doorlopen, moet zo nu en dan voor de literatuurlijst een boek lezen. Veel scholieren maken er zich met een Jantje-van-Leiden van af en kiezen de dunst mogelijke boeken. Voor het vak Engels koos ik dus een piepklein en superdun werkje, waarvan ik de titel nog weet: ‘Sam Merit’.
Zelden heb ik zo’n saai boek gelezen. Het ging over een brave borst, een alledaagse man uit een doorsnee-Amerikaans plaatsje. De man verrichtte, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was, allerlei goede werken. Niet groots en meeslepend, maar hij deed zijn best in zijn kennissenkring, op straat, in het verenigingsleven. Waar al niet? Hij was zelfs vriendelijk voor langslopende katten en honden.
Naderhand heb ik veel, heel veel spannende boeken gelezen, ook over superhelden die op dagelijkse basis de wereld redden. Maar eerlijk is eerlijk, hun avonturen ben ik bijna allemaal vergeten. Dat intens saaie boek over het schijnbaar roemloze leven van Sam Merit is me echter altijd bijgebleven.
Je hebt natuurlijk topkunstenaars, die de helden van de beau monde zijn, die groots en meeslepend leven. Die hun werken in exclusieve galeries of zelfs musea mogen etaleren. Die rondreizen over de wereld, meevaren op luxueuze superjachten en vaste gasten zijn van exclusieve nachtclubs waar de jet set zich avond na avond vermaakt. Kunstenaars dus, die bescherming genieten van schatrijke weldoeners, die hun schilderijen koesteren als waardevol beleggingsobject.
Guus van Beekhoven
Dan zijn er ook nog de huis-, tuin- en keukenschilders, mensen zonder ‘naam en faam’ die gewoon hun stinkende best doen om de wereld een beetje op te fleuren. Die bijvoorbeeld het straatbeeld verfraaien door betonnen, dooie schuttingmuren rond bouwputten in hun woonplaats te verlevendigen. Of die het interieur van de plaatselijke grauwe bibliotheek of verpleeghuis met hun kunstwerken een meer menselijk gezicht willen geven. Zo iemand was Guus van Beekhoven (1949-2021) uit Nijkerk. Hij wordt weliswaar in de catalogus van het prestigieuze RKD als kunstenaar genoemd, maar zonder nadere aanduiding (of zelfs geboorte- en sterfdatum).
Voor de vuist weg
Guus schilderde op alles wat zich liet beschilderen: hout, steen, kunststof, plastic. Voorstudies maakte hij niet. Hij had het in zijn hoofd en zette het voor de vuist weg op de ondergrond, in een volstrekt eigen stijl. “Je vindt het mooi of niet”, schreef een plaatselijke verslaggever in Stad Nijkerk.
Galeries of veilinghuizen kwamen er niet aan te pas. Zijn schilderijen hingen in een klein atelier bij hem thuis, waar hij ook werkte. Een tijdlang mocht hij exposeren en schilderen in een leegstaande pand van Schildersbedrijf Van Bruggen aan de Catherinestraat. Wie iets van hem wilde hebben, kwam langs of gaf hem een opdracht. Zo belandden tal van zijn werken bij Nijkerkers en omwonenden in huis.
Ook buiten de huiskamer liet hij zijn sporen na. Toen de Voedselbank Nijkerk zijn nieuwe onderkomen in Nijkerk betrok, oogde de ruimte opvallend huiselijk en kleurrijk – dankzij een reeks grote schilderijen van Guus. Jarenlang werkte hij samen met zijn stadgenoot Willem Ham, schilder van beroep, door collega’s ‘de kwastoloog’ genoemd, die tegenwoordig borden van afvalhout beschildert en een deel van de opbrengst aan een goed doel schenkt.
Wandschilderingen voor het Goede Doel
Om roem ging het Guus niet. Hij wilde zijn levensplezier graag delen met anderen. Dat deed hij met penseel, roller, kwast en verf.
Zijn laatste grote project begon met een gesprek. Een medewerkster van woonzorgcentrum De Pol in Nijkerk, een kennis van hem, vroeg of hij op haar afdeling een paar mooie muurschilderingen wilde aanbrengen. Veel geld was er niet in kas; kon het voor een klein bedrag? Guus antwoordde dat hij het “uit liefde” zou doen.
Vervolgens werkte hij een paar weken lang op de psychogeriatrische afdeling, waar hij drie kale muren omtoverde tot kleurrijke taferelen. Een verslaggever filmde hem aan het werk; dat filmpje is nog op YouTube te zien. Het werd een maand voor zijn dood opgenomen. Want Guus stierf kort daarna, in 2021, op 71-jarige leeftijd aan corona, een ziekte die hij voor de tweede keer opliep.
Het filmpje toont hem terwijl hij het project afrondt. Een bewoner die langsloopt, blijft staan, kijkt naar zijn werk en zegt tegen hem: “Ik kom thuis”. “Dan krijg ik kippenvel’, hoor je Guus in de filmopname zeggen. Op 23 september 2021 meldde Stad Nijkerk dat de drie schilderingen klaar waren. De bewoners vonden ze fantastisch.
Naschrift:
Het hier getoonde schilderij van Guus van Beekhoven heeft hij (zo valt rechtsonder te lezen) in 2002 geschonken aan ‘Barbara’.
Alweer een gratis gift van deze weldoener.
